Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów w Polsce. Wykryty wcześnie jest w dużej części przypadków wyleczalny, ale we wczesnym stadium często nie daje żadnych objawów. Poniżej opisuję, które dolegliwości wymagają diagnostyki i dlaczego nie warto zakładać, że krwawienie to „tylko hemoroidy”.

Objawy, które wymagają diagnostyki

  • krew w stolcu lub na stolcu, także jednorazowa, zwłaszcza po 40.–50. roku życia;
  • zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się dłużej niż kilka tygodni: nowe zaparcia, biegunki albo ich naprzemienność;
  • uczucie niepełnego wypróżnienia i parcie na stolec bez efektu, typowe dla zmian w odbytnicy;
  • niedokrwistość z niedoboru żelaza bez wyjaśnionej przyczyny;
  • niezamierzona utrata masy ciała i osłabienie;
  • przewlekłe bóle brzucha, wzdęcia, wyczuwalny opór w jamie brzusznej.

Żaden z tych objawów nie przesądza o nowotworze i większość z nich ma łagodne przyczyny. Odróżnić je można jednak dopiero badaniem, a nie obserwacją w domu.

Hemoroidy czy coś więcej?

Żylaki odbytu są częstą przyczyną jasnoczerwonej krwi na papierze toaletowym. Rak odbytnicy i hemoroidy mogą jednak występować jednocześnie, a krwawienie z obu źródeł wygląda podobnie. Dlatego u dorosłego z krwawieniem z odbytu badanie proktologiczne, czyli badanie palcem i anoskopia, jest tylko pierwszym krokiem. O konieczności kolonoskopii lekarz decyduje na podstawie wieku, objawów i wywiadu rodzinnego.

Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka

  • osoby po 50. roku życia;
  • osoby, u których krewnego pierwszego stopnia rozpoznano raka jelita grubego, zwłaszcza przed 50. rokiem życia;
  • chorzy po usunięciu polipów gruczolakowatych lub po leczeniu raka jelita grubego;
  • chorzy z wieloletnim wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Leśniowskiego-Crohna obejmującą jelito grube;
  • osoby z zespołami dziedzicznymi, np. zespołem Lyncha lub rodzinną polipowatością gruczolakowatą.

Ryzyko zwiększają też palenie tytoniu, otyłość, mała aktywność fizyczna, alkohol oraz dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso.

Kolonoskopia: badanie, które także leczy

Kolonoskopia pozwala obejrzeć całe jelito grube, pobrać wycinki i usunąć większość polipów podczas tego samego badania. Usunięcie polipa gruczolakowatego przerywa drogę, na której mógłby rozwinąć się rak. Dlatego kolonoskopię przesiewową zaleca się także osobom bez objawów po 50. roku życia, a przy obciążonym wywiadzie rodzinnym wcześniej. O aktualnych zasadach bezpłatnego programu badań przesiewowych zapytaj lekarza rodzinnego.

Nie czekaj na planową wizytę, jeśli krwawienie jest obfite, nie możesz oddać gazów ani stolca, pojawił się silny ból brzucha lub wysoka gorączka. Takie objawy wymagają pilnej pomocy: zadzwoń pod 112 lub zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy.

Co dalej, jeśli kolonoskopia wykaże guz

Wynik badania histopatologicznego wycinków to początek planowania leczenia. Kolejne kroki to ocena zaawansowania choroby w tomografii komputerowej, a w raku odbytnicy także w rezonansie magnetycznym miednicy, oraz omówienie przypadku na konsylium wielodyscyplinarnym. Jak przygotować się do pierwszej wizyty u chirurga onkologa, opisuję w osobnym artykule.